Środa Popielcowa, nazywana także Popielcem, jest świętem obchodzonym w Kościele katolickim, podczas którego obowiązuje post ścisły.
Rozpoczyna ona okres Wielkiego Postu czyli liturgicznego okresu pokuty przygotowującej do Wielkanocy. Trwa on 40 dni (bez niedziel) - najsłynniejsza symbolika tej liczby to 40-dniowy pobyt Jezusa na pustyni, gdzie pościł i opierał się kuszeniu przez Szatana. Jednak w Biblii liczba 40 ma o wiele większą symbolikę - tyle dni trwał potop oczyszczający ludzkość z grzechów, tyle lat trwała wędrówka Izraelitów do Ziemi Obiecanej, tyle dni także trwał pobyt Mojżesza na górze Synaj zanim otrzymał tablice z Dekalogiem. Ponieważ Niedziela Wielkanocna co roku przypada na pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni księżyca, Środa Popielcowa rozpoczynająca post także jest świętem ruchomym. Podczas obrządku wykorzystuje się popiół ze spalonych ubiegłorocznych palm wielkanocnych. Przesłanie przekazane w Środę Popielcową ma towarzyszyć wiernym do końca Wielkiego Postu, nie tylko zachęcając do refleksji, lecz rozliczenia swojego życia w sakramencie pokuty oraz nawrócenia się. Zwyczaj posypywania głowy popiołem na znak pokuty miał miejsce już w starożytnym Izraelu, krajach arabskich, a nawet Grecji. I chociaż pierwsze dowody na praktykowanie tego zwyczaju w chrześcijaństwie wskazują na II wiek n.e., oficjalne włączenie go do liturgii nastąpiło pomiędzy VII a VIII wiekiem. Wtedy jednak jego wydźwięk miał znaczenie bardziej indywidualne - posypywanie głowy popiołem było wyrazem publicznej pokuty i chęci nawrócenia się. Dopiero pod koniec XI wieku papież Urban II ustanowił ten obrządek obowiązującym powszechnie w całej Wspólnocie.
Post ścisły obowiązuje w Kościele katolickim tylko 2 razy w roku - w Środę Popielcową i Wielki Piątek. Oznacza on, że wierni pomiędzy 18. a 60. rokiem życia mogą w ciągu dnia zjeść jeden pełny posiłek i 2 mniejsze, oczywiście bezmięsne. Jednak wiernych powyżej 14. roku życia obowiązuje wtedy post zwykły - ten sam, co w każdy piątek, związany z wstrzemięźliwością od pokarmów mięsnych.